AI-geletterdheid

Sparren over AI-geletterdheid en de te ondernemen stappen voor uw organisatie?
Vraag een vrijblijvend gesprek aan

Van ambitie naar verplichting voor organisaties

Elke werkgever (van mkb tot multinational) moet waarborgen dat medewerkers die met AI‑systemen werken voldoende inzicht hebben om deze technologie ook verantwoord in te zetten. Oftewel, AI‑geletterd zijn. Maar wat betekent dat in de praktijk en welke kennis is vereist op grond van de AI Act? In deze blog leest u wat AI‑geletterdheid precies betekent en welke concrete stappen u vandaag al kunt zetten om dit te verbeteren.

AI-geletterdheid in de AI Act

Sinds 2 februari 2025 moeten organisaties aantoonbaar zorgen voor voldoende AI‑geletterdheid bij iedereen die betrokken is bij AI‑gerelateerde processen.  AI‑geletterdheid is daarmee geen vrijblijvende ambitie meer, maar een harde verplichting die volgt uit de Europese AI Act. De verordening omschrijft wat onder AI‑geletterdheid wordt verstaan en verplicht organisaties passende maatregelen te nemen om (met inachtneming van rol, ervaring en context) een toereikend kennis‑ en vaardigheidsniveau te waarborgen. Onder de AI Act betekent AI‑geletterdheid: het geheel aan kennis, vaardigheden en begrip dat betrokkenen in staat stelt om AI‑systemen geïnformeerd en verantwoord te gebruiken. Zij weten hoe het systeem werkt en wat de kansen, risico’s en mogelijke schade zijn.

Lees hier meer over de beginselen van de AI Act.

Voor welke organisaties is dit relevant?

Het vereiste van AI-geletterdheid geldt voor de aanbieders (“providers”) en gebruikers (“deployers”)  van AI‑systemen in de EU en ziet zowel op eigen medewerkers als op andere personen die namens hen AI‑systemen bedienen of gebruiken. Aanbieders zijn natuurlijke personen of rechtspersonen die een AI-systeem of een AI-model voor algemene doeleinden (laten) ontwikkelen en op de markt brengen, of die het AI-systeem onder hun eigen naam of handelsmerk in gebruik nemen. De gebruikers zijn natuurlijke personen of rechtspersonen die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruiken, behalve wanneer het AI-systeem wordt gebruikt in het kader van een persoonlijke niet-professionele activiteit. De meeste organisaties maken inmiddels op professionele wijze gebruik van een AI-systeem en moeten aan het vereiste voldoen.

Wat betekent AI-geletterdheid?

De vereiste AI‑geletterdheid wordt in de AI Act gekoppeld aan de technische kennis en ervaring van de betrokkene, gevolgde opleidingen en trainingen, en de specifieke context van de inzet. Niet elke organisatie hoeft dezelfde maatregelen te treffen. Voor organisaties betekent dit dat één generieke training zelden volstaat, zij moeten de opleidingsaanpak rol‑specifiek inrichten en dit goed documenteren. Het doel is dat alle relevante personen binnen de organisatie geïnformeerde keuzes met betrekking tot AI-systemen kunnen maken. Denk daarbij aan:

• Heldere rolafbakening
  De organisatie weet of zij optreedt als aanbieder (ontwikkelt of laat ontwikkelen) of als gebruiker (inzet van andermans systemen) en welke verplichtingen daarbij horen.
• Basiskennis over AI
  Medewerkers begrijpen in hoofdlijnen wat AI is, hoe systemen werken, waar en waarom ze worden ingezet, en welke voordelen én risico’s daaraan verbonden zijn.
• Risicobewustzijn en mitigatie
  Er is zicht op welke AI‑systemen worden gebruikt, welk risiconiveau daarbij past (van minimaal tot hoog), en welke maatregelen, controles en documentatie nodig zijn om die risico’s te beheersen.
• Aansluiting op het gebruikersprofiel
  Opleiding en instructie sluiten aan op rol, taken en verantwoordelijkheden: van basisbewustzijn voor brede teams tot verdiepende training voor ontwikkelaars, inkopers, beslissers en toezichthouders.

Welke vervolgstappen kunt u zetten?

De Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens (AP) benadrukt het belang van AI-geletterdheid en adviseert organisaties om van AI-geletterdheid een prioriteit te maken en dit strategisch aan te pakken, bijvoorbeeld met behulp van een meerjarig actieplan. Een effectieve aanpak van AI‑geletterdheid begint niet met een standaard checklist en wat werkt voor de ene organisatie, past niet automatisch bij de andere. De juiste maatregelen hangen af van de context waarin AI‑systemen worden ingezet en van de kennis die betrokken medewerkers daarvoor nodig hebben. Bovendien gaat AI‑geletterdheid verder dan techniek. Ook sociale, ethische en praktische aspecten spelen een rol. Medewerkers moeten bijvoorbeeld begrijpen hoe zij AI‑output beoordelen en inzetten, welke beperkingen daarbij horen en welke effecten AI‑gestuurde beslissingen kunnen hebben op individuen.

Het is verstandig om te werken met een meerjarig plan. Dit helpt om prioriteiten te stellen, verantwoordelijkheden te beleggen en voortgang bij te houden. De volgende vier stappen kunnen hierbij helpen:

Stap 1: Identificeren
Maak een complete inventarisatie van alle AI‑systemen in de organisatie, inclusief doel, datastromen, risico’s en betrokken rollen. Voer een nulmeting uit van het kennis‑ en vaardigheidsniveau van medewerkers (technisch, sociaal, ethisch en praktisch) en leg bestaande beleidsstukken en maatregelen rondom AI‑geletterdheid vast.

Stap 2: Doel bepalen
Stel concrete en meetbare doelen vast per rol. Bepaal per rol welke kennis en tools nodig zijn om een toereikend niveau van AI‑geletterdheid te bereiken en leg verantwoordelijkheden en beoogde uitkomsten vast.

Stap 3: Uitvoeren
Zorg voor organisatiebreed bewustzijn, regelmatige rol-specifieke trainingen en bijvoorbeeld specialisatietrainingen voor ontwikkelaars en inkopers. Houd de kennis van werknemers up to date.

Stap 4: Evalueren
Beoordeel periodiek of doelstellingen worden gehaald via rapportages en (interne/externe) audits. Analyseer risico’s, toets effectiviteit van maatregelen en stel doelen en maatregelen ook bij. AI-geletterdheid is een continu proces door de technologische ontwikkelingen en veranderende regulering.

Is een AI-beleid verplicht?

Om AI‑geletterdheid te waarborgen kunnen organisaties ook een AI-beleid opstellen. Hierin legt u afspraken vast om te zorgen dat AI op een veilige manier kan worden ingezet. Het aanbod van AI-software is groot, werknemers moeten weten welke programma’s zij mogen gebruiken voor hun werk en welke gegevens ze wel of juist niet mogen invoeren. Leg de afspraken daarom vast. Dit kan in een los document of maak het onderdeel van het personeelshandboek. Een AI‑beleid is niet verplicht, maar geeft medewerkers wel duidelijke spelregels. Gaat er toch iets mis door verkeerd of onveilig gebruik van AI, dan biedt een AI‑beleid ook een juridisch handvat.

De Nederlandse Uitvoeringswet

De lidstaten hebben een sleutelrol bij het toezicht op de naleving van de AI‑verordening. Omdat de handhaving vooral nationaal is belegd, is het voor nu wachten op de Nederlandse Uitvoeringswet AI‑verordening (UAIV). Met de UAIV wordt uitvoering gegeven aan de regels over organisatie, samenwerking, toezicht en handhaving in de verordening. Omdat AI in veel sectoren wordt toegepast, stelt het kabinet een toezichtstructuur voor waarin meerdere bestaande toezichthouders samenwerken. In het voorstel houden de toezichthouders binnen hun eigen domein toezicht op AI. Hierdoor krijgen organisaties zoveel mogelijk te maken met instanties die zij nu ook al kennen. De AP deed eerder dit jaar al een dringende oproep aan het kabinet om snel werk te maken van de uitvoering om organisaties meer duidelijkheid te geven over de toepassing van de regels. Het wetsvoorstel is tot en met 1 juni 2026 opengesteld voor consultatie en wordt dus vervolgd.

Vragen of behoefte aan juridisch advies?

Wilt u weten wat dit concreet betekent voor uw organisatie en hoe u AI‑geletterdheid praktisch inricht? Neem gerust contact op voor vragen, advies op maat of juridisch sparren. Onze experts helpen u graag verder:

Linde Lotte van de Ven
lindelotte.vandeven@halsten.nl

Allard Koers
allard.koers@halsten.nl

Andrea Cuijpers
andrea.cuijpers@halsten.nl